ΚΟΛΛΥΒΑ

Τα κόλλυβα, εναι συνδεδεμένα κυρίως με τα μνημόσυνα και κατά τη γνώμη μου αποτελούν το κατεξοχήν έθιμο που καταδεικνύει τον βαθιά ανθρωπιστικό χαρακτήρα του ιδιότυπου πολιτισμού μας. Λιγότερο για να κρατήσουμε ζωντανή τη θύμηση όσων έχουν φύγει και περισσότερο για να μην ξεχάσουμε το κομμάτι του εαυτού μας που πήραν μαζί τους κατά το μακρύ και χωρίς επιστροφή ταξίδι, φτιάχνουμε τα κόλλυβα τα οποία έχουν μια αρχαιότατη ιστορία είτε ως «μνήμη απόντων» είτε ως προστασία. απέναντι στο κακό.

Το όνομα προέρχεται από τη λέξη «κόλλυβος» . Ο κόλλυβος αρχικώς ήταν ο κόκκος του σιταριού που χρησίμευε ως μέτρο για το ζύγισμα του χρυσού, αργότερα σήμαινε αυτό το ίδιο μικρό κομμάτι βάρους χρυσού και στη συνέχεια η λέξη πολύ για να δηλώσει ένα μικρό νόμισμα, ισοδύναμο με το ¼ του Χάλκινου. νομίσματος. Για να το πούμε απλά : κόλλυβος κατέληξε να ονομάζεται το κέρμα και με την έννοια αυτή συναντάμε τη λέξη από τον Αριστοφάνη και πέρα. Όσοι άλλαζαν μεγάλα νομίσματα σε μικρά ονομάζονταν «κολλυβισταί» ή κερματισταί ενώ «κολλυβίζειν» ονομαζόταν το κέρδος από αυτή τη συναλλαγή.
Ο Πρόγονος των χριστιανικών κολλύβων είναι η αρχαιοελληνική «πανσπερμία» , ένα μείγμα από καρπούς όλων των ειδών που προσέφεραν την «Ημέρα των Χυτρών» , δηλαδή την τρίτη και μέρα της εορτής των Ανθεστηρίων η οποία ήταν κάτι ανάλογο με τη μέρα των νεκρών.
Ο λεξικογράφος Ησύχιος μας πληροφορεί για τα «τρωγάλια» , τις μικρές πίτες από σιτάρι που μοίραζαν κατά την τελετή, ένα έθιμο που πρέπει να βρει τις ρίζες του στη συνήθεια που είχαν κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους να μοιράζονται μικρά νομίσματα μετά την κηδεία.

Η ελεημοσύνη των φτωχών όμως δεν ήταν το μόνο έθιμο που καταγράφεται από την εποχή αυτή. Διάφορα εκκλησιαστικά κείμενα μας πληροφορούν ότι στις εκκλησιές προσέφεραν κάνιστρα (καλάθια) με διάφορα τοπικά. Δεδομένου όμως ότι στην εκκλησία προσφέρεται μόνον σταφύλι και σιτάρι, οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι οι προσφορές δεν ήταν τίποτε άλλο από τις «χίδρες» ( χίδραι) που μας περιγράφει και ο βυζαντινός λεξικογράφος Σουίδας .
Δεν είναι όμως μόνον τα κόλλυβα που λειτουργούν ως αλεκίξακο κατά τη λαϊκή μας παράδοση. Το ψωμί είναι η κατεξοχήν τροφή που πιστεύεται ότι προφυλάσσει από κάθε είδος κακό, κυρίως από τις ασθένειες και το μεγάλο σωματικό κάματο. Στη μοναδική μελέτη που έχει κάνει ο κ. . Ο Άγγελος Δευτεραίος για το ψωμί στα έθιμα των Ελλήνων, αναφέρει πάρα πολλά παραδείγματα όπου το ψωμί λειτουργεί ως φυλακή κυρίως για τις εγκύους, τις λεχώνες και τα νεογέννητα παιδιά.

Κατά έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο, τα έθιμα για τη μαγική χρήση της τροφής (όπως την ονομάζει η Λαογραφία) διατηρούνται ακόμη σε μεγάλο βαθμό στις περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας όπου και ο εορτασμός του Δωδεκαημέρου και οι δοξασίες για τους Καλικάντζαρους είναι πιο διαδεδομένες.

Κατά την εκκλησία

Κατά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, κόλλυβο είναι βρασμένο σιτάρι, το όποιο σιτάρι είναι σύμβολο του ανθρώπινου σώματος, επειδή το ανθρώπινο σώμα τρέφεται και αυξάνει με το σιτάρι.
Γι' αυτό άλλωστε και ό Κύριος παρομοίασε το θεουπόστατο Σώμα Του με το σπυρί του σιταριού, έτσι λέγοντας στο δωδέκατο κεφάλαιο του κατά Ιωάννη αγίου Ευαγγελίου: «το σπυρί του σιταριού εάν πέφτοντας στη γη δεν πεθαίνει, μένει μοναχό του (και όμως εάν δεν πολλαπλασιάζεται) πολύ καρπό φέρνει».
Είπε εξάλλου και ο μακάριος Παύλος στην προς Κορινθίους Α' επιστολή, κεφάλαιο 16: «εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν πρώτα δεν πεθαίνει» και τούτο, γιατί θάβεται στη γη το νεκρό σώμα και σαπίζει, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το σπυρί του σιταριού.
Απ' αυτή, λοιπόν, η παρομοίωση πήρε την αφορμή ή την Εκκλησία του Χριστού και τελεί τα αποκαλούμενα κόλλυβα, τόσο αυτά που προσφέρονται στις εορτές των αγίων, όσο και αυτά που προσφέρονται στα μνημόσυνα των κεκοιμημένων εν Χριστώ αδελφών μας όπως λέγει ο Γαβριήλ ο (επίσκοπος) Φιλαδέλφειας στο Εγχειρίδιο.

Γιατί τρώμε κόλλυβα στα μνημόσυνα

Τα κόλλυβα αποτελούν ένα από τα πιο παλιά χριστιανικά έθιμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας που διατηρείται έως σήμερα και συνδέεται άμεσα με τους κεκοιμημένους. 

Σύμφωνα με την παράδοση, τα κόλλυβα καθιερώθηκαν να προσφέρονται στους ναούς από τον Άγιο Θεόδωρο Τήρων που είχε μοιράσει κόλλυβα στην περιοχή των Ευχαϊτών της Γαλατίας σε περίοδο λιμού.

Η Άλλη παράδοση αναφέρει πως ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων πραγματοποίησε θαύμα επί του αυτοκράτορα Ιουλιανού. Συγκεκριμένα, ο αυτοκράτορας ήταν έτοιμος να αναγκάσει τους χριστιανούς να φάνε μόνο τροφές που προέρχονται από θυσίες, εξαφανίζοντας όλες τις άλλες τροφές. 

Τότε, εμφανίστηκε ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων στον Πατριάρχη Ευδόξιο και του φανέρωσε το σχέδιο του αυτοκράτορα, δίνοντας ως λύση τροφής τα κόλλυβα. 

Με την μία ή την άλλη χριστιανική εκδοχή, τα κόλλυβα καθιερώθηκαν να προσφέρονται τόσο στα Ψυχοσάββατα όσο και στα μνημόσυνα σε όσους παρευρίσκονται εκεί και στη συνέχεια στα σπίτια συγγενών και φίλων.   

Γιατί τα υλικά από τα κόλλυβα πρέπει να είναι εννιά

Τα κόλλυβα αποτελούνται από 9 υλικά γιατί εννέα ήταν και οι τάξεις των αγγέλων. Το κάθε υλικό συνοδεύεται από τον δικό του συμβολισμό.

Ποια είναι τα υλικά στα κόλλυβα και τι συμβολίζουν

1. Σιτάρι : το κύριο συστατικό των κόλλυβων είναι το σιτάρι, το οποίο είναι κατά κανόνα βρασμένο και συμβολίζει τη γη και τους ανθρώπους που δεν είναι εν ζωή. 

2 . Ρόδι: το δεύτερο υλικό είναι το ρόδι και συμβολίζει τα ελέη και τη λαμπρότητα του Παραδείσου.

3. Ζάχαρη: το επόμενο συστατικό που περιλαμβάνεται στα κόλλυβα είναι η ζάχαρη και φανερώνει τη γλυκύτητα του Παραδείσου. 

4. Σταφίδες: οι σταφίδες είναι το τέταρτο υλικό που δείχνει την Άμπελο, δηλαδή τον Χριστό.

5. Μαϊντανός: ο μαϊντανός είναι ένα ακόμη υλικό που συμβολίζει την ανάπαυση «εν τόπω χλοερώ». 

6. Τριμμένη φρυγανιά ή σουσάμι : τα δύο αυτά υλικά δηλώνουν το χώμα.

7. Κανέλα: η κανέλα είναι ένα από τα βασικά υλικά που χρησιμοποιούνται στα κόλλυβα και υποδηλώνει την ευωδία και τα διάφορα αρώματα («…αρώμασι εν μνήματι κηδεύσας απέθετο…»).

8. Αμύγδαλα: τα αμύγδαλα συμβολίζουν την ευγονία και τη ζωή που διαιωνίζεται με τους απογόνους. 

9. Ασημένια και λευκά κουφέτα : το τελευταίο συστατικό είναι τα ασημένια και λευκά κουφέτα που συμβολίζουν τα αναλλοίωτα οστά μετά τη φθορά του σώματος

http://orthodox-answers.blogspot.gr

https:/el.wikipedia.org/w

https://www.monastiriaka.gr/blog/kolyva-o-symvolismos-ton-ylikon-kai-o-stolismos-tous