Ο
δεύτερος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό Hμερολόγιο είναι
ο Φεβρουάριος ή Φλεβάρης, με 28 ημέρες στα κοινά έτη και 29 στα δίσεκτα,
κάθε τέσσερα χρόνια
Λαϊκές ονομασίες για το μήνα
Φεβρουάριο
Ο
λαός μας τον αποκάλεσε Κουτσοφλέβαρο,
επειδή έχει 28 ημέρες και κάθε τέσσερα χρόνια 29. Κάθε τέσσερα χρόνια που
έχουμε δίσεκτο έτος, ο λαός μας πιστεύει ότι είναι κακότυχο. Το δίσεκτο έτος
δεν πρέπει να φυτεύουν αμπέλια οι γεωργοί ούτε να γίνονται γάμοι ούτε να
χτίζονται σπίτια.
Λέγεται
επίσης:
Φλιάρης, Ληψομήνας, Κουτσός, Κουτσούκης ή Μικρός (Κύπρος).Στον πόντο
τον Φεβρουάριο τον ονόμαζαν συνήθως Κούντουρος,
γιατί έχει κοντή ουρά, αφού είναι λειψός σε σχέση με τους άλλους. Επίσης σε
κάποια μέρη λεγόταν Κούτσουρος,
διότι κατά κάποιο τρόπο είναι κουτσουρεμένος.
Οι δύο λέξεις Φεβρουάριος, Φλεβάρης δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους άσχετα αν
συμπτωματικά ταιριάζουν τόσο ώστε η μια να προέρχεται από την άλλη.
Το Φεβρουάριος είναι ρωμαϊκό από τους Ρωμαίους θεούς Φεβρούα
των καθαρμών και Φέβρουο των νεκρών.
Το Φλεβάρης βγαίνει από τη λαϊκή ελληνική παράδοση και
έχει σχέση με τις φλέβες της γης. Ο λαός μας κατά τον Δ.Σ. Λουκάτο,
παρετυμολόγησε τον μήνα και τον ονόμασε Φλεβάρη, επειδή «ανοίγει τις φλέβες
του» και γεμίζει τη γη νερά.
Κατ'
άλλους λέγεται Φλεβάρης, γιατί παγώνει τις φλέβες της γης.
Στη
Θράκη υπάρχει το ρήμα φλεβαρίζω =
πλημμυρίζω, επειδή τα χωράφια «φλεβαρίζουν από τις βροχές
Στην
Τύρναβο δικαιολογούν το όνομα του μήνα με το ότι τότε ανοίγουν οι φλέβις
απ' τη γης κι φέρνουν τα πηγάδια νιρό και στην Κρήτη - όπου λέγεται
και Φλεγάρης γιατί
ανοίγει τις φλέγες του νερού.
Δημοτικά
τραγούδια έχουν στο στίχο τους «Φλεβάρη φλέβες άνοιξες»
Λέγεται
και τρυγητής γιατί
στον αγροτικό βίο, ο Φλεβάρης είναι ο μήνας των αμπελιών. Τότε γίνεται το
κλάδεμα, το καθάρισμα και το τσάπισμα των αμπελιών. Τότε βάζουν και
καταβολάδες, δηλαδή φυτεύουν αμπέλια (εκτός και αν είναι δίσεχτος ο χρόνος).
Για αυτό του το περιεχόμενο ο Φλεβάρης λέγεται όπου είναι ανεπτυγμένη η
αμπελουργία και Κλαδευτής.
Για τον άστατο καιρό, ο Φλεβάρης λέγεται επίσης και Μεθυσμένος, γιατί δεν ξέρει τι κάνει.
Μύθοι για τον Φεβρουάριο
1 Για να δικαιολογηθούν οι λιγότερες μέρες
του Φεβρουαρίου σε σχέση με τους άλλους μήνες, είναι γνωστή η λαϊκή παράδοση
ότι ο Μάρτιος δανείστηκε από τον Φεβρουάριο τις τρεις τελευταίες ημέρες του,
τις πιο χειμωνιάτικες, για να τιμωρήσει την γριά τσοπάνισσα των βουνών που
καυχήθηκε ότι τελειώνοντας ο Μάρτιος δεν μπόρεσε να της κάνει κακό.
2 Tα τρία
αδέλφια, Γενάρης, Φλεβάρης και Μάρτης κάποτε
τρύγησαν τ’ αμπέλια τους και έφτιαξαν κρασί. Όμως η παραγωγή εκείνη τη χρονιά
ήταν πάρα πολύ μικρή κι έτσι συμφώνησαν να ενώσουν σε ένα πιθάρι το κρασί τους
και μετά να το χρησιμοποιούν εξ ’ίσου. Ο Φεβρουάριος όμως λάτρευε να πίνει.
Όταν λοιπόν έβαλε το δικό του κρασί άνοιξε μια τρύπα στο πιθάρι για να μπορεί
να παίρνει το μερίδιό του (και όχι μόνο) χωρίς να το καταλαβαίνουν οι άλλοι.
Από εκείνη την τρύπα, κρυφά από τα αδέλφια του, έπινε λίγο κρασί κάθε μέρα. Δεν
μπορούσε όμως να ελέγξει τον εαυτό του και έτσι ήπιε όλο το κρασί. Ο Γενάρης
και ο Μάρτης θύμωσαν και του πήραν από μια μέρα Έτσι έχουν αυτοί τριάντα μία
ημέρες και ο Φλεβάρης είκοσι οκτώ!
Ονομασία
Το
όνομά του προέρχεται από το λατινικό ρήμα februare
(εξαγνίζω, καθαίρω), λόγω των τελετών εξαγνισμού και καθαρμού που τελούνταν στη
Ρώμη (Februa και Feralia), από τις οποίες
προέρχονται οι μεταγενέστερες γιορτές των Απόκρεω και οι εκδηλώσεις του
Καρνάβαλου.
Ο
μήνας λοιπόν που περιλάμβανε τους καθαρμούς ονομάστηκε Februarious mensis και μετά από παράλειψη του mensis (μήνας)
έμεινε η λέξη Φεβρουάριος.
Η Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος αναφέρει ότι ο Φέβρουος
ήταν ο θεός των νεκρών και η Φεβρούα
ήταν η θεά που επόπτευε τους καθαρμούς και τους εξαγνισμούς.
Ο μήνας Φεβρουάριος ήταν αφιερωμένος λοιπόν από τους Ρωμαίους στον εξαγνισμό
και επιπρόσθετα, επειδή ήταν πολύ βροχερός τον είχαν αφιερώσει στον Ποσειδώνα.
Τον
Φεβρουάριο γιορτάζονταν στην Αρχαία Ρώμη και οι γιορτές:
Λουπερκάλια (Lupercalia),
γιορτή της γονιμότητας, προς τιμή του θεού Φαύνου (του Πάνα των Ελλήνων)
στις 15 Φεβρουαρίου. Οι
Ρωμαίοι θυσίαζαν κατσίκια και σκυλιά, ενώ νεαρά αγόρια χτυπούσαν με λωρίδες από
δέρμα κατσίκας τις νεαρές κοπέλες για να τους μεταδώσουν τη γονιμότητα. Η
γιορτή μπορεί να καταργήθηκε από την Καθολική Εκκλησία τον 5ο αιώνα μ.Χ, αλλά
την οικειοποιήθηκε με τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου και την Ημέρα των Ερωτευμένων στις 14 Φεβρουαρίου.
Φορνακάλια (Fornacalia),
προς τιμή της θεότητας Φόρναξ,
που εφηύρε τους φούρνους για το ψήσιμο ψωμιού και φαγητών (17 Φεβρουαρίου).
Χαρίστια (Charistia),
οικογενειακή γιορτή για διασκέδαση, αλλά και για την επίλυση των διαφορών
μεταξύ των μελών της (20 Φεβρουαρίου).
Στο
αρχαίο Αττικό ημερολόγιο ο Φεβρουάριος αντιστοιχούσε με το δεύτερο
δεκαπενθήμερο του μήνα Γαμηλιώνα
και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Ανθεστηριώνα.
Το διάστημα αυτό στην Αθήνα γιορτάζονταν τα:
Θεογάμια, το
δεύτερο μισό του μήνα Γαμηλιώνα, για να τιμηθεί ο ιερός γάμος του Δία και
της Ήρας. Ήταν και η καλύτερη περίοδος για γάμους (εξού και το όνομα του μήνα),
σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. Στη Σικελία τιμούσαν τον ιερό γάμο του Άδη και
της Περσεφόνης.
Ανθεστήρια, προς τιμή του Διονύσου.
Την πρώτη μέρα της γιορτής ανοίγονταν τα πιθάρια με το νέο οίνο, ο οποίος
αναμειγνυόταν με νερό για να προσφερθεί ο πρώτος «κεκραμένος οίνος», το πρώτο
«κρασί».
Ο
Φεβρουάριος προστέθηκε στο Ρωμαϊκό έτος σαν ο τελευταίος μήνας από τον Πομπίλιο Νουμά.
Η
αρχική σκέψη των αστρονόμων οι οποίοι δημιούργησαν το Ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν
να υπάρχουν επτά μήνες με 30 ημέρες και πέντε με 31.
Όταν
ο Ιούλιος Καίσαρ επέστρεψε θριαμβευτής στη Ρώμη το 46 π.Χ., ανάμεσα στα θέματα
τα οποία έπρεπε να ρυθμίσει ήταν και η μέτρηση του χρόνου. Ως τότε οι Ρωμαίοι
χρησιμοποιούσαν ένα ημερολογιακό σύστημα που είχε μεν 12 μήνες, αλλά στο οποίο
από καιρού εις καιρόν έπρεπε να προστίθενται ημέρες ή και μήνες έτσι ώστε αυτό
να διατηρείται σε συμφωνία με τις εποχές.
Την
ευθύνη για την παρεμβολή των ημερών είχαν οι ιερείς. Ο απολυταρχισμός των
ιερέων, οι οποίοι άλλοτε αύξαναν το μήκος του έτους προκειμένου να παραμένουν
στην εξουσία οι ευνοούμενοί τους συγκλητικοί και άλλοτε το μείωναν ώστε να
τελειώνει γρήγορα η θητεία των αντιπάλων τους, είχαν καταστήσει το υπάρχον
ημερολογιακό σύστημα μη λειτουργικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι το έτος 46 π.Χ.
διήρκεσε 445 ημέρες, δεδομένου ότι αναγκάστηκαν να προστεθούν τόσες ημέρες ώστε
αυτό να ευθυγραμμιστεί με την εαρινή ισημερία. Ο Καίσαρ ονόμασε αυτό το έτος ultimus annus confusionis
(τελευταίο έτος σύγχυσης) και κάλεσε τους καλύτερους φιλοσόφους και
μαθηματικούς της εποχής προκειμένου να δημιουργηθεί το νέο ημερολόγιο.
Στο
βιβλίο του David Edwin Duncan «Καλαντάρι» (εκδόσεις Ενάλιος) αναφέρεται ότι
ανάμεσα στους προσκεκλημένους του αυτοκράτορα ήταν και ο Σωσιγένης, αλεξανδρινός αστρονόμος, τον οποίο ο Καίσαρ είχε
γνωρίσει στο παλάτι της Κλεοπάτρας και με τον οποίο είχε συζητήσει τις πιθανές
μετατροπές του ημερολογιακού συστήματος. Ο Σωσιγένης, βασισμένος στους
υπολογισμούς του πατέρα της αστρονομίας Ίππαρχου (ο οποίος έναν αιώνα
νωρίτερα είχε προσδιορίσει ότι το ηλιακό ή τροπικό
έτος έχει
διάρκεια ίση με 365,242 ημέρες), θέσπισε ένα ημερολόγιο του
οποίου τα έτη είχαν 365 ημέρες, ενώ σε κάθε τέταρτο έτος πρόσθεταν ακόμη μία
ημέρα, μετά την «έκτη προ ων καλενδών του Μαρτίου»,
που ονομαζόταν «bis sextus». Έτσι η ημέρα αυτή, επειδή μετριόταν δύο φορές,
ονομάζεται ακόμη και σήμερα «δις έκτη» και το έτος που την περιέχει «δίσεκτο».
Ο πρώτος μήνας του έτους ήταν ο Μάρτιος,
αφιερωμένος στον θεό του πολέμου, ο οποίος όμως συμβόλιζε και τις δυνάμεις της
φύσης. Έτσι μια σειρά από γιορτές αφιερωμένες σε αυτόν ήταν προγραμματισμένες
για να γιορταστεί ο ερχομός της άνοιξης. Προφανώς ο πρώτος μήνας του έτους δεν
μπορούσε παρά να έχει 31 ημέρες.
Ο
δεύτερος μήνας ονομάστηκε Απρίλιος από το aperire (ανοίγω) προκειμένου να
συμβολίσει την έξοδο των φυτών από τη γη και αφιερώθηκε στην Αφροδίτη. Μετά από
πολλές διαφωνίες αποφασίστηκε να αποτελείται από 30 ημέρες. Η εναλλαγή των 31
ημερών με 30 συνεχίστηκε για τους μήνες Μάιο και Ιούνιο, οι οποίοι αφιερώθηκαν
στις θεές Μαία και Ήρα αντίστοιχα.
Η
έμπνευση όμως για την ονοματολογία φαίνεται πως δεν ήταν αρκετή και στους
επόμενους μήνες δόθηκαν ονόματα αριθμών. Έτσι αρχικά ο Ιούλιος ήταν ο Quirinalis (πέμπτος μήνας). Αλλά
ο Μάρκος Αντώνιος αποφάσισε
να του δώσει το όνομα του Ιουλίου, αναμορφωτή του ημερολογίου. Και βεβαίως
διατήρησε τις 31 ημέρες του. Ωστόσο δημιούργησε και μια παράδοση. Έτσι, όταν το
όνομα του Αυγούστου δόθηκε στον έκτο μήνα, το διαμέτρημα του ανδρός δεν
επέτρεπε στον μήνα αυτό να είναι μικρός και ο Αύγουστος απέκτησε επίσης 31
ημέρες. Και επειδή ο Ιανουάριος έπρεπε να έχει 31 ημέρες δεδομένου ότι ήταν
αφιερωμένος στον Ιανό, τον προστάτη της Ετρουρίας, δεν απέμειναν παρά 28 ημέρες
για τον Φεβρουάριο, τον τελευταίο μήνα του χρόνου. Το γεγονός ότι αυτός ειδικά
ο μήνας δεν θα είχε πολλές ημέρες δεν δυσαρέστησε καθόλου τους Ρωμαίους,
δεδομένου ότι όχι μόνο ήταν αφιερωμένος στους νεκρούς αλλά κατά τη διάρκειά του
έπρεπε και οι ίδιοι να κάνουν τον ηθικό απολογισμό τους και να αφιερώνονται στη
μετάνοια. Ακόμη και το όνομα του μηνός σημαίνει εξιλέωση (Februare). Τόσο πολύ
επιθυμούσαν οι Ρωμαίοι να τελειώσει γρήγορα ο Φεβρουάριος ώστε, προκειμένου να
διατηρούν την αίσθηση ότι ο μήνας δεν έχει ποτέ περισσότερες από 28 ημέρες,
όταν έπρεπε να έχει 29 δεν προσέθεταν την παραπάνω ημέρα στο τέλος αλλά
διπλασίαζαν την έκτη ημέρα του (bi sextus).
Η
παρανόηση του λαού ότι τα δίσεκτα έτη είναι «γρουσούζικα» («κι αν έρθουν χρόνια
δίσεχτα και μήνες οργισμένοι» όπως λέει το δημοτικό τραγούδι) ίσως να προέρχεται από τη
λανθασμένη αντίληψη της ετυμολογίας και
της ορθογραφίας του
πρώτου συνθετικού της λέξης «δίσεκτο». Δηλαδή αντί του σωστού «δις» (που
σημαίνει δύο φορές) να εννοείται λανθασμένα το αχώριστο προθεματικό μόριο «δυς»
που έχει την έννοια της δυστυχίας, «της δυσκολίας, της κακής καταστάσεως ή του
απευκταίου αποτελέσματος». Αρχικά, πάντως, ο Φεβρουάριος είχε 29 ημέρες στα
κοινά και 30 ημέρες στα δίσεκτα έτη, το 4 π.Χ. όμως ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος που αφαίρεσε
μία ημέρα, την οποία πρόσθεσε στο μήνα Αύγουστο που
έφερε το όνομά του.
Επιστημονικά
το γεγονός ότι ο μήνας Φεβρουάριος έχει 28 ημέρες και στα δίσεκτα έτη έχει 29
ημέρες είναι απολύτως σαφές. Έχει να κάνει με την ταχύτητα περιστροφή της Γης.
Κατά την Ιουρασική περίοδο (την εποχή που οι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στην Γη,
πριν από 145 εκατομμύρια χρόνια), ο πλανήτης Γη έκανε μια πλήρη περιστροφή σε
σχέση με το άξονά της σε 22 ώρες αντί σε 24 που είναι σήμερα. Το ότι με την
πάροδο των χιλιετηρίδων φτάσαμε στο γεγονός του 24ώρου οφείλεται στις
παλιρροϊκές δυνάμεις που ασκούνται στους ωκεανούς της Γης από την Σελήνη και
τον Ήλιο κατά πρώτο λόγο και τους υπόλοιπους πλανήτες κατά δεύτερο λόγο. Η
παλίρροια των ωκεανών λειτουργεί σαν ένα κολοσσιαίο σφυρί. Με την περιστροφή
της Γης, οι φουσκωμένοι ωκεανοί λόγω των παλιρροϊκών δυνάμεων συγκρούονται συνεχώς
με την ξηρά (για την ακρίβεια με τα στέρεα τμήματα του φλοιού της γης) και αυτό
σιγά σιγά φρενάρει λίγο λίγο την ιδιοπεριστροφή της Γης
Αν
πάμε λίγο παρακάτω, ο γήινος χρόνος (εννοούμε την αίσθηση του έτους όπως την
εννοούμε ημερολογιακά εδώ στον πλανήτη Γη) δεν είναι ακριβώς 365 ημέρες όπως
έχει επικρατήσει με την παγιωμένη πεποίθηση. Για την ακρίβεια το ημερολογιακό
έτος είναι 365 ημέρες και 6 ώρες. Αυτές τις πλεονάζουσες 6 ώρες τις αθροίζουμε
κάθε 4 χρόνια και τις κάνουμε μια ολόκληρη ημέρα στο τέλος του μήνα
Φεβρουαρίου, κάνοντας το συγκεκριμένο έτος δίσεκτο. Με τον τρόπο αυτό,
επιτυγχάνεται μια σταθερή αίσθηση της ροής του χρόνου με τις 4 εποχές του έτους
να συμπίπτουν και ημερολογιακά μεταξύ τους.
Η
γιορτή του Αγίου Τρύφωνα την 1η του μήνα του έδωσε και το όνομα «Αϊ-Τρύφωνας».
Οι
τρεις πρώτες μέρες του Φεβρουαρίου λέγονται «Συμόγιορτα» από την εορτή του Αγίου Τρύφωνα (1η του μηνός),
ο οποίος θεωρείται άγιος των αμπελιών, της Υπαπαντής του Κυρίου (2/2),
που εορτάζεται με αργία από του αγρότες για να μην πέσει χαλάζι και καταστρέψει
τη βλάστηση, και του Αγίου Συμεών (3/2),
τον οποίο τιμούν ιδιαίτερα οι έγκυες γυναίκες, καθώς αποφεύγουν να κάνουν
οποιαδήποτε εργασία, από φόβο μήπως το παιδί γεννηθεί «σημειωμένο», «με
σημάδι».
Παρ’
όλα αυτά ο Φεβρουάριος με τις ανθισμένες αμυγδαλιές είναι
επίσης και προπομπός της άνοιξης,
όπως μας λέει και η παροιμία: «Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα
μυρίσει».
Και
μαζί με την οργιάζουσα φύση έρχονται και οι οργιαστικές τελετουργίες της Αποκριάς.
Όπως αναφέρει ο Χριστόφορος Μηλιώνης:
«Κύριο
χαρακτηριστικό των εορτών αυτών είναι η μεταμφίεση (μασκαράδες, καρναβάλια),
το γλέντι, οι βωμολοχίες και τα σκώμματα, που σκοπό έχουν να ξυπνήσουν τις
δυνάμεις της γονιμότητας. Αρχίζουν με το Τριώδιο, κορυφώνονται τις Αποκριές (την
Κυριακή της Κρεοφάγου και, κυρίως, της Τυρινής) και τερματίζονται την Καθαρή Δευτέρα, με έξοδο στο ύπαιθρο, με
φαγοπότι και “σαρακοστιανά” (λαγάνες, δηλαδή άζυμα, παστά ψάρια, ταραμά,
τουρσιά, φρέσκα κρεμμυδάκια και σκόρδα), με χορούς και χαρταετούς».
—
Χριστόφορος Μηλιώνης
Η
αρχή του Τριωδίου αναγγελλόταν με
πυροβολισμούς και με ταμπούρλα και γινόταν ιδιαίτερα αισθητή την Τσικνοπέμπτη.
Όπως αναφέρει ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης,
«την Τσικνοπέμπτη,
σφάζονται σε πολλά μέρη τα χοιρινά, κυρίως στη νότια Ελλάδα και σε ορισμένα
νησιά. Το Σάββατο όμως της ίδιας εβδομάδας, καθώς και τα δύο επόμενα Σάββατα,
της Τυρινής και εκείνο της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής,
των Αγίων Θεοδώρων, είναι αφιερωμένα στη μνήμη των πεθαμένων. Στα Ψυχοσάββατα αυτά
φαίνεται ότι συνεχίζεται αρχαία συνήθεια, αν λάβουμε υπόψη ότι στα Ανθεστήρια,
που τελούνταν στην αρχαία
Αθήνα την ίδια περίπου εποχή που σήμερα είναι οι Αποκριές, η
τρίτη ημέρα, οι Χύτροι, ήταν ημέρα των ψυχών, με
προσφορές πανσπερμίας στους νεκρούς και σπονδές από
νερό πάνω στους τάφους».
— Γεώργιος
Ν. Αικατερινίδης
Στα Ψυχοσάββατα οι
ψυχές κάθονται επάνω στα δέντρα και τα βλαστάρια του αμπελιού,
γι’ αυτό δεν κόβουν ως τότε βλαστάρια, μήπως πέσουν οι ψυχές που είναι
καθισμένες επάνω σε αυτά και κλάψουν. Σύμφωνα με τον Γεώργιο Δημητροκάλλη,
«τούτο το κάθισμα των ψυχών πάνω στα δέντρα έχει ρίζες προχριστιανικές, κι
έχουμε παραστάσεις αρχαίες, κι ακόμα και χριστιανικές, κι ας μην το ‘χει στις
διδαχές του ο χριστιανισμός. Αυτό γιατί αυτές οι δοξασίες είναι πανάρχαιες και
οικουμενικές, αποκαλούν μάλιστα των φύλλων του δάσους το θρόισμα, ψυχοθρόισμα,
μουρμούρισμα των ψυχών».
Τα
έθιμα της Αποκριάς έχουν όμως πολλές προεκτάσεις πέρα από τον ανανεωτικό,
γόνιμο και θρησκευτικό χαρακτήρα τους. Όμως αναφέρει ο Λευτέρης Αλεξάκης,
«ιδιαίτερα η τελευταία μεγάλη Αποκριά (της Τυρινής) δίνει την ευκαιρία να
αναζωογονηθούν και να ενισχυθούν οι οικογενειακοί και γενικότερα οι συγγενικοί
δεσμοί, να εκφραστεί ο σεβασμός των νεοτέρων προς τους ηλικιωμένους, ιδιαίτερα
των νυφάδων προς τα πεθερικά, να σμίξουν απομακρυσμένοι συγγενείς και να
περάσουν ευχάριστα λίγο πριν από τη μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής».
Αλλά
και η επόμενη ημέρα, η Καθαρά Δευτέρα, παρ’ όλα τα νηστίσιμα φαγητά
της, δεν είναι παρά «μία προέκταση της αποκριάτικης περιόδου, με κύρια στοιχεία
την αθυροστομία, τα αλληλοπειράγματα, τα σκώμματα, τη σάτιρα,
που σε κανέναν δεν προκαλούν ενόχληση, αλλά, αντίθετα, όλοι τα επιδιώκουν, για
το καλό», όπως αναφέρει ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης. Κι έτσι με γέλιο και
τραγούδια και το πέταγμα χαρταετών αποχαιρετούσαν
την Αποκριά: «Επέρασε η Αποκριά με λύρες με παιχνίδια/ και μπήκε η Σαρακοστή μ’ ελιές και με
κρομμύδια» και «Τ’ ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;/ Πεθαίν’ ο Κρέας,
πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος/ σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια/
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια/ στον τρανό τον πλάτανο να
μάσουμε Στεκούλα».
Πρώτη
Κυριακή της Αποκριάς «Οι μεταμφιέσεις και οι παράδοξοι χοροί των μασκαράδων
γίνονται για να ξυπνήσουν τα πνεύματα της βλαστήσεως» .
H Καθαρά Δευτέρα είναι μια πανάρχαιη γιορτή που σχετίζεται κυρίως με
τις πομπές των Κατ' Αγρούς Διονυσίων αλλά και με ορισμένες Απολλώνιες ιδέες
λατρευτικού περιεχομένου. Στις μέρες μας συνηθίζεται ο εορτασμός με ομαδική
έξοδο στην εξοχή.
Αρχαίες γιορτές ήταν τα Ανθεστήρια,
Χόες. Στην Αττική γιόρταζαν
τα πρώτα άνθη της αμυγδαλιάς με διαγωνισμούς οινοποσίας. Άνοιγαν τους πίθους με
το κρασί (πιθοίγια) και
γέμιζαν τις κρασοκανάτες (χόες). Νικητής ήταν όποιος άδειαζε πρώτος τον χουν
που χώραγε περισσότερο από δύο λίτρα.
(Από
το βιβλίο της Α. Κυριακίδου-Νέστορος: « Οι 12 μήνες.
Τα Λαογραφικά», εκδ. Μαλλιάρης - Παιδεία, Αθήνα 1982 )
Παροιμίες για το μήνα Φεβρουάριο
● Χιόνια
του Φλεβαριού, χρυσάφι του καλοκαιριού.
● Γενάρη
γέννα το παιδί, Φλεβάρη, φλέβισέ το.
● Ο Φλεβάρης με νερό, κουτσός μπαίνει στο χορό.
● Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας.
● Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει.
● Ο Φλεβάρης κι αν χιονίσει, πάλι άνοιξη θ' άνθίση.
● Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, πάλι άνοιξη θ' ανθίσει.
μα αν κάμει και πεισμώσει, μες τα
χιόνια θα μας χώσει.
● Παπαντή καλοβρεμμένη, ή κοφίνα γεμισμένη.
● Φλεβάρης ,κουτσοφλέβαρος, έρχεται κούτσα κούτσα, όλο νερά και λούτσα.
● Ο
μήνας Φλεβάρης ή τις φλέβες (του νερού) ανοίγει ή τις φλέβες κλείνει.
● Του Φλεβάρη είπαν να βρέξει και λησμόνησε να πάψει.
● Στις
δέκα εφτά του Φλεβάρη θα ζεσταθεί το νύχι του βοδιού.
● Το Φλεβάρη μη φυτέψεις, ούτε να στεφανωθείς,
Τρίτη μέρα μη δουλέψεις, Σάββατο μη
στολιστείς.
● Ο
Φλεβάρης φλέβες ανοίγει και πόρτες σφαλάει.
● Η Παπαντή διώχνει τις γιορτές με τ' αντί.
● Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει
μ' αν τις φλέβες του ανοίξει
ξεροπήγαδα γιομίζει.
● Στις
δεκαπέντ' από Φλεβάρη βαρεί το άλογο ποδάρι.
Πηγές:
http://sofiaadamoubooks.blogspot.gr
